Eksperymenty, domowe laboratoria i doświadczenia są najlepszą formą poznawania zjawisk fizycznych. Dzieci „przepadają” wcielać się w rolę poważnych naukowców czy dociekliwych badaczy. Lubią dotknąć, zobaczyć, powąchać. Odstaw definicje, wykłady i tłumaczenia na inną okazję.
Zaproponuj zabawę pod tytułem Co pływa a co tonie? Maluszek sam wybiera spośród drewnianych, metalowych, plastikowych przedmiotów, które następnie umieszcza w pojemniku z wodą (np. misce). Obserwuje, które z nich toną a które unoszą się na powierzchni. Od czego zależy, czy określony przedmiot zatonie czy będzie pływał? Zastanówmy się, które ze zgromadzonych przez nas rzeczy jak: spinacz, metalowe pudełko, styropian, kulka plasteliny, plastikowa foremka, piłeczka ping-pongowa czy drewniany korek od butelki będą się zachowywać w środowisku wodnym. Początkowe spostrzeżenia skonfrontuj z rzeczywistym wynikiem przeprowadzonego eksperymentu. Formułujemy wnioski. Ważny jest nie tylko materiał, z jakiego zrobiono przedmiot, ale znaczenie ma również kształt. Inaczej „zachowuje się” w wodzie kulka z plasteliny a inaczej jej spłaszczony kawałek. Nie wszystkie lekkie przedmioty unoszą się na wodzie. Mogą tonąć jak spinacz. Takie przedmioty toną z powodu zbyt małej objętość w stosunku do masy ciała. Puste metalowe pudełko pływa, gdy jest wypełnione powietrzem. Natomiast tonie wypełnione w środku wodą. Oznacza to, że jest cięższe od wody.
Samodzielne stawianie hipotez i wniosków to bardzo ważna umiejętność. Pozostawmy małemu naukowcowi – w granicach rozsądku – trochę wolności. Niech sam przygotuje materiały i wykona polecenia. Wszystko według naszych zaleceń i instrukcji. Im więcej wrażeń i emocji wywoła eksperyment tym większa gwarancja, że wnioski utkwią na długo w pamięci maluszka.
Do ćwiczenia Co się rozpuszcza w wodzie a co nie? Potrzebne będą: sól, cukier, kakao, kawa, ryż, piasek, 6 szklanek i woda. Napełniamy wszystkie 6 szklanek w ¾ wodą. Wrzucamy do każdej po 1 łyżce z wymienionych substancji. Następnie mieszamy i czekamy 2 minuty na wynik. Na koniec definiujemy spostrzeżenia. Sól i cukier całkowicie rozpuszczają się w wodzie. Kawa, kakao, ryż i piasek osiadają na dnie szklanki z wodą. Nie rozpuszczają się a podczas mieszania unoszą się i wirują w pojemnikach.
Kiedy cząsteczki wody przenikają swobodnie pomiędzy cząsteczkami innej substancji mówimy o zjawisku rozpuszczania. W przypadku pozostałych materiałów woda nie przeniknęła pomiędzy cząsteczki. Te substancje nie rozpuszczają się w wodzie. Ich drobiny osiadają na dnie szklanek pod wpływem siły grawitacji.
Woda i jej trzy postacie. Badamy jak zmienia się woda pod wpływem temperatury. W pojemniku na kostki lodu umieszczamy określoną, odmierzoną miarką ilość wody. Następnie wstawiamy pojemnik do zamrażarki. Otrzymane kostki lodu przekładamy do garnka, który podgrzewamy. Obserwujemy topniejący lód, gotującą się wodę i unoszącą się parę wodną. Przykrywamy garnek pokrywką i odstawiamy go z kuchenki aż do czasu ostygnięcia. Mierzymy ile wody jest w garnku.
Czas na wnioski! Woda w niskiej temperaturze zamarza a ogrzana przybiera postać cieczy. Zapytajmy, dlaczego wody po gotowaniu w garnku zostało mniej niż na początku? Ponieważ część wody jako para wodna skropliła się na powierzchni pokrywki.
Domowe eksperymenty pomagają maluszkowi zrozumieć świat fizyki i chemii. Dlaczego statek unosi się na wodzie? Dlaczego herbata jest słodka? To pytania, na które Staś potrafi już samodzielnie odpowiedzieć.
